اخبار > سلیم بن قیس هلالی



 

کد خبر:٤٠٩٩٢٢بازدید:875تاریخ درج:دوشنبه ٢٠ آبان ١٣٩٨

 سلیم بن قیس هلالی

محدثان شیعی

آشنایی اجمالی با شخصیت سلیم بن قیس هلالی مؤلف...

 

آشنایی اجمالی با شخصیت سلیم بن قیس هلالی مؤلف کتاب اسرار آل محمد صلی الله علیه وآله:

ولادت

شيخ ابو صادق، سليم بن قيس هلالى عامرى كوفى، از خواص اصحاب امير المؤمنين و امام حسن و امام حسين و امام زين العابدين و امام باقر عليهم السلام است.

سليم، دو سال قبل از هجرت به دنيا آمده و در نتيجه، هنگام شهادت پيامبر اكرم صلى اللّه عليه و آله و سلم 12 سال داشته است.

او در 16 سالگى وارد مدينه شده و در ابتداى ورود با حوادث دردناكى روبرو شد.

مقام و منزلت‏

سليم، در پيشگاه معصومين عليهم السلام مورد وثوق بوده و از علوم سرشار آنان بهره‏مند شده است. او از قدماى علماى اهل بيت عليهم السلام است و از بزرگان اصحاب آنان محسوب شده و نزد آنان محبوبيت خاصى داشته است.

او صاحب «كتاب اسرار آل محمد صلى الله عليهم اجمعين» يا «كتاب سليم بن قيس» است كه كتابى مشهور بوده و شهرت سليم نيز بيشتر به خاطر همين كتاب اوست، زيرا اين كتاب اولين كتابى است كه بعد از پيامبر صلى اللّه عليه و آله تأليف شده و به دست ما رسيده است.

حوادث تلخ‏

سليم بن قيس مشاهده كرد كه امير المؤمنين على عليه السلام خانه نشين شده و كتاب خدا را با رأى و دلخواه خود تفسير و تأويل كرده اند. از طرفى عموم مردم را از نقل حديث منع كرده و آنها را وادار كرده ‏اند كه فقط به قرائت كلمات قرآن اكتفا كنند.

اولين اقدام سليم ملازمت امير المؤمنين على عليه السلام بود كه آن را در تمام حالات بر خود لازم دانست و خود را به منابع وحى متصل نمود. سپس با اصحاب آن حضرت به خصوص سلمان و ابوذر و مقداد ارتباط خصوصى پيدا كرد.

دوران جوانى‏

در سن 25 سالگى به سفر حج رفت و خطابه ابوذر را در كنار خانه خدا شنيد و آن را نوشت. سپس به مدينه باز گشت و در مدينه بود تا زمانى كه ابوذر را در سال 34 هجرى به ربذه تبعيد كردند. او به عنوان عيادت ابوذر به ربذه رفت و در آنجا مطالبى از ابوذر پرسيد و جواب‏ هاى او را در كتابش ثبت كرد.

ياور امام على (ع)

در ابتداى خلافت حضرت، سليم به سن 37 سالگى رسيده بود و زمينه براى ثبت و ضبط حقايق برايش آماده‏ تر بود، ولى برخى به جاى قدردانى و استفاده از مقام والاى امامت و عصمت، به خاطر منافع دنيوى بناى مخالفت با امير المؤمنين على عليه السلام را گذاشتند و مقدمات جنگ با آن حضرت را فراهم كردند.

در همه اين قضايا سليم در كنار آن حضرت بود و از اوليا و خواص اصحاب آن حضرت به شمار مى‏ آمد.

سليم از فدائيان لشكر امير المؤمنين عليه السلام بود كه معروف به ‏«شرطة الخميس» بودند. شرطة الخميس عده زيادى از اصحاب امير المؤمنين عليه السلام بودند كه با خود عهد كرده بودند شمشير را به دست گرفته و هر چه مولايشان دستور داد، بدون هيچ گونه سؤال و توضيح خواستن، آن را عمل نمايند و آن حضرت نيز بهشت را براى آنان تضمين نمايد.

او پس از پيروزى در جنگ جمل همراه حضرت على عليه السلام وارد بصره شد و خطبه آن حضرت را در شهر بصره و در خانه زياد نوشت.

سليم در جنگ صفين نيز در لشگر امير المؤمنين عليه السلام بود و با يك دست شمشير و با دست ديگر قلم به دست گرفته بود و به دفاع از آن حضرت و ثبت وقايع مى‏ پرداخت.

در طول ايام خلافت اميرالمؤمنين عليه السلام، سليم خطبه‏ هاى حضرت را ثبت نموده و در موارد مختلفى از كتابش آورده است.

بعد از شهادت آن حضرت در سال 40 هجرى، سليم از اصحاب امام حسن عليه السلام و بعد از شهادت آن حضرت در سال 50 هجرى در شمار اصحاب امام حسين عليه السلام در آمد پس از شهادت آن حضرت نيز در شمار اصحاب امام زين العابدين عليه السلام قرار گرفت.

وفات‏

سليم در زمان حجاج بن يوسف در سال 75 هجرى متوارى شد و از شهرى به شهر ديگر فرار مى ‏كرد تا خود را از ستم او حفظ كند و سرانجام در سرزمين فارس به شهر بزرگى به نام‏«نوبند جان»در نزديكى شيراز رسيد.

سليم در آنجا اقامت گزيد و پس از تربيت نوجوانى به نام‏«ابان بن ابى عياش»كتاب خود را به او سپرد و در سال 76 هجرى، در سن 78 سالگى، پس از عمرى خدمت در راه محمد و آل محمد عليهم السلام به سوى معشوق و معبود خويش پر كشيد.

اعتبارسنجی کتاب او

درباره کتاب سلیم دیدگاه‏های مختلفی وجود دارد که با جستجو در کتاب‏های رجالی وحدیثی سه نظریه زیر به دست می ‏آید:

1.نظریه اول: گروهی کتاب سلیم را از اصول مستند و معتبر دانسته ‏اند. در راس این گروه، ابوزینب محمد بن ابراهیم نعمانی قرار دارد. وی در کتاب الغیبة چنین می‏گوید: «شکی نیست که (در میان شیعیان از بین کسانی که علم را حمل و آن را از ائمه روایت کرده ‏اند) کتاب سلیم بن قیس هلالی از ارزشمندترین اصول شیعه به شمار می ‏رود. زیرا آنچه در این اصل آمده است همه از مقداد و سلمان و ابوذر و مانند آنها که پیامبر و علی(ع)را دیده ‏اند و کلامشان را شنیده ‏اند نقل شده است. کتاب سلیم ازاصولی است که شیعه به آن رجوع می‏کند و برآن اعتماد می‏ نماید».1  از دیگر طرفداران این نظریه در بین معاصرین می توان به آقابزرگ تهرانی،2 علامه محمدتقی مجلسی، علامه محمدباقر مجلسی، شیخ حرعاملی، علامه تفرشی وسید هاشم بحرانی3 اشاره کرد.

2.نظریه دوم: براساس این نظریه از یک سو کتاب سلیم و سند آن اجمالاً درست و ادله ابن غضائری بر مجعول بودن کتاب نادرست شمرده می‏ شود و از سوی دیگر برخالی از تحریف و تدلیس نبودن نسخه‏ های کتاب که از قرون بعد برجای مانده است تأکید شده است .شیخ مفید در کتاب تصحیح الاعتقاد چنین می‏گوید:«اما به این کتاب اعتمادی نیست وشایسته است متدینان از عمل به آنچه در آن است خودداری کنند و از اعتماد به آن بپرهیزند و از تقلید از روایاتش دوری نمایند و در احادیث این کتاب به علما متوسل شوند تا آنان را بر صحیح و فاسد آن آگاه سازند».4 علامه حلی را نیز می‏ توان دراین گروه قرار داد. چرا که ایشان در ترجمه سلیم بن قیس می‏گوید: «الوجه عندی الحکم بتعدیل مشارالیه والتوقف فی الفاسد من کتابه». از این عبارت استفاده می‏شود که منظور علامه همه روایات کتاب نبوده است. از این رو شایسته است که ایشان را جزء این دسته به شمارآوریم.

3.نظریه سوم:این نظر را کسانی ابراز کرده‏ اند که کتاب را از اساس مجعول وموضوع می ‏دانند و اسناد این کتاب را به سلیم مخدوش می‏ شمارند. ابن غضائری ظاهراً اولین کسی است که این سخن را مطرح کرده است. او می‏ گوید: «کتاب موضوع است و اعتنایی به آن نیست... و اصحاب ما وضع کتاب سلیم را به أبان بنابی عیاش نسبت داده ‏اند».5 شهید ثانی و سید بن طاووس نیز بر این قول صحه گذاشته ‏اند. از معاصرین کسانی چون علامه شعرانی، علامه حسن زاده آملی6 و آقای بهبودی این نظر را پذیرفته‏ اند، با این تفاوت که آقای بهبودی وضع کتاب را کار یکی ازغلاة می‏ داند نه أبان بن ابی عیاش.7

https://hawzah.net/fa/Question/View/62942
 


[1]محمدبن ابراهیم النعمانی، غیبت نعمانی، ترجمه محمدجوادغفاری، تهران: مکتبة ‏الصدوق، 1376، ص 146-7

[2]آقابزرگ تهرانی، الذریعة فی تصانیف الشیعه، تهران: چاپخانه مجلس شورای ملّی، 1360 ق

[3]سلیم بن قیس الهلالی، کتاب سلیم بن قیس الهلالی، تحقیق محمد باقر انصاری، قم: دلیل ما، 1412 ق، ص 36 -38

[4]ابوالقاسم خویی، معجم رجال الحدیث، قم: مرکز نشر اسلامی، 1413 ق، 24 ج، ج 9،ص 239

[5]علامه حلّی، خلاصة الاقول فی معرفة الرجال، قم: انتشارات اسلامی، 1417 ق ، ص 163

[6]نادعلی عاشوری تلوکی، نگاهی به مقدمه کتاب اسرار آل محمد، فصلنامه علوم حدیث، سال 5، ش3، پاییز 79، ص 175 - 7

[7]محمد باقر بهبودی، معرفة الحدیث، تهران:مرکز انتشارات علمی فرهنگی، 1362 ش، ص 259

 

 

 

 

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج