اخبار > تجربه عملی حدیث خوانی یکی از فارغ التحصیلان مرکز حدیث حوزه



 

کد خبر:٤٠٠٠٩٨بازدید:330تاریخ درج:سه شنبه ٢٥ ارديبهشت ١٣٩٧

 تجربه عملی حدیث خوانی یکی از فارغ التحصیلان مرکز حدیث حوزه

سیر مطالعات حدیثی

 

بسم الله الرحمن الرحیم

قال ابوجعفر(علیه السلام): إنّ حدیثنا یحیی القلوب.

امام محمد باقر علیه السلام فرمودند : همانا سخن ما دل ها را زنده می کند(بحارالانوار , جلد2 , صفحه 151)

از اول طلبگی که به توفیق الهی خواندن حدیث را آغاز کردم، وقتی به تعداد زیاد کتب حدیثی نگاه می کردم، با خود می گفتم: ای کاش یکی از علمای شیعه همه احادیث را از کتب حدیثی یک جا جمع می کرد که اگر کسی می خواست یک دور تمام احادیث شیعه را ببیند و بخواند، با خیالی آسوده به سراغ این کتاب می رفت که احادیثش هم تکرار نشده و در عین حال منظم و باب بندی شده هم باشد، گر چه دشوار است (چیزی شبیه کار مرحوم فیض در الوافی که البته او فقط احادیث کتب اربعه را جمع آوری کرده است) و سپس تلخیصی از مهمترین این روایات را نیز ارائه می کرد (شبیه الشافی که مرحوم فیض با تلخیص الوافی پدید آورد).

لذا این غرض را باید در میان کتب جوامع جستجو می کردم. در کتب جوامع متاخر هم انصافاً و حقاً زحمات مرحوم مجلسی در بحارالانوار، مرحوم شیخ حر در وسایل الشیعه و مرحوم فیض کاشانی در الوافی و سایر کتبش شایسته تقدیر و تقدیس است، اما غرض ما در مورد همه احادیث شیعه را برآورده نمی کرد زیرا هر چند بحارالانوار با اهداف و اغراض مقدس مرحوم مجلسی قسمت مهمی از این ایده را پوشش می دهد، اما وجود احادیث تکراری، نبودن احادیث فقهی و تمام احادیث کتب اربعه و.... ما را به غرض مان نمی رساند، وافی مرحوم فیض هم که فقط کتب اربعه را در خود جای داده بود و وسایل الشیعه هم تمرکزش بر احادیث فقهی بود.

یک تجربه:اوایل طلبگی علاقمند شدم و احساس نیاز کردم که یک دور " اجمالاً احادیث " را در موضوعات مختلف مطالعه کنم، لذا کتاب منتخب میزان الحکمه که شامل 419 موضوع حدیثی بود برای اول کار، مطلوب به نظرم آمد. لذا 6852 حدیث آن را مطالعه کردم و از هر موضوع آن حداقل یک یا دو حدیث گلچین می کردم و می نوشتم که یک دفتر حدیثی جالبی شد که در تدریس، مباحثه، تبلیغ و.... از آن استفاده می کردم. 

این کار به لطف خداوند متعال فوایدی داشت از جمله اینکه:

1-   اثر معنوی و نورانیت قرآن و کلام اهل بیت علیهم السلام را در زندگی واقعاً احساس می کردم و برخی اوقات که توفیق نمی شد یک روز مطالعه کنم، اثر منفی دور شدن از ثقلین برایم کاملاً محسوس بود.

2-   مطالعه احادیث مهمی از کتب شیعه و احادیث اهل سنت (که در راستای احادیث شیعه بود).

3-   هر جا با لغتی نامانوس مواجه می شدم یا نمی توانستم ترجمه کنم از ترجمه کتاب بهره می گرفتم و با ترجمه عبارات و معانی لغات آشنا شدم(چون هدف سیر سریع مطالعاتی بود، نیازی نبود روی لغات متوقف بشوم و به لغت نامه مراجعه کنم)

4-   یادداشت برداری حدود 1000 حدیث به صورت موضوعی.

5-   آشنایی با آیات مرتبط با موضوع مورد مطالعه.

6-   آشنایی با مصادر احادیث که در پاورقی های کتاب ذکر شده بود.

7-   آشنایی با نوعی از باب بندی موضوعی احادیث.

8-   نسبت به احادیث ذهنیت خوبی پیدا شد که لااقل هر گاه خودم یا کسی در موضوعی می خواست تحقیق کند، می دانستم که در این موضوع معین، حدیثی با فلان مضمون هست و فوراً مراجعه و استفاده می کردم.

9-   و.....

البته این هم یک سیر مختصر و خاصی بود، ولی غرض از دیدن یک دور احادیث را برآورده نمی کرد.

از طرفی می دیدم، برخی از دوستانم نیز علاقه دارند که همه احادیث را بخوانند ولی دغدغه دارند چه طور یک دور احادیث شیعه را در مدت کوتاه و سریع بخوانند، یا لااقل با مهترین احادیث و عناوین و موضوعات حدیثی آشنا باشند و حداقل یک بار با آنها مواجه شده باشند و نتوانسته بودند با سیرهای مطالعاتی حدیثی که ارائه شده، انس بگیرند، و نیازشان را برطرف کنند.

سیرهای حدیث خوانی که اساتید و بزرگواران حدیثی ارائه داده بودند، به دلایلی یا مورد استقبال قرار نگرفت یا این سیرها کامل انجام نمی شد. گویا یک علتش این بود که در طول انجام این سیر باید کتب متعددی فراهم و به آنها رجوع می شد (هر چند این امر بدی نیست اما .... )

لذا به نظرم آمد یک تجربه دیگرم در زمینه حدیث خوانی را، که یک "سیر مختصر و مفید"، و در عین حال فقط با دو عنوان کتاب است را به دوستانِ مشتاق به خواندن حدیث پیشنهاد بدهم.

این سیر سبب می شود اجمالاً با احادیث مهم و تعداد زیادی کتاب حدیثی به صورت یکجا آشنا بشوید، و ان شاءالله در آینده مفصل تر هم سراغ احادیث بروید.

و اگر هم توفیق نشد مفصل سراغ روایات بروید، لااقل با این برنامه مطالعاتی وجودتان با گوهرهای فراوانی از علوم اهل بیت علیهم السلام نورانی شده و یقیناً ثمرات بابرکت مادی و معنوی آن را خواهید دید. 

پیشنهاد مهم: از ابتدای سیر مطالعاتی، از فیش برداری از احادیث غافل نشوید.

 

 

 

طرحی برای مطالعه:

کتاب اول: تحفه آثار(تلخیص و ترجمه بحارالانوار)

این کتاب به کوشش موسسه فرهنگی، علمی و انتشاراتی شمسالضحیزیر نظر آقای حسین درگاهی[1] انجام شده و نشر نیستان آن را چاپ کرده است.

کتاب شامل 2131 حدیثدر 4739 صفحه، است که چون ترجه فارسی دارد، این حجم را در برگرفته است. (حجم متن عربی احادیث حدود 2370 صفحه است).

روش تلخیص بحارالانوار در این کتاب به این نحو است که آیات قرآن، تفاسیری که علامه آورده ( و غالباً از مجمع البیان است)، اکثر توضیحات علامه، احادیث از منابع غیرشیعی، اسناد احادیث، احادیث تکراری و..... از آن حذف شده است.[2]

یعنی کسی که این کتاب را بخواند، یک دور احادیث مهم شیعه را بدون تکرار خواهد دید.

نکته:مشهور است بحارالانوار به غیر از کتب اربعه از بقیه کتب، احادیث را آورده است، لذا "تحفه آثار" شامل مهم ترین احادیث شیعه به غیر از کتب اربعه است اما آشنایان به حدیث چیز دیگری می گویند.

به طور نمونه آقای حجت در کتاب جوامع حدیثی شیعه می گوید:

«الکافی حدود 16199 روایت دارد که حدود 10800 روایت آن فقهی است. (یعنی الکافی حدود 5399 حدیث غیر فقهی دارد.) و حدود 3500 بار علامه مجلسی به کافی استناد کرده است.»

از طرفی  برخی مصادر کافی هم در بحار وجود دارد، پس کسی نباید بگوید احادیث کتاب کافی در بحار وجود ندارد. بلکه چه بسا حداقل حدود نصف روایات کتاب کافی در بحار وجود دارد.[3]

پس احادیث مهم الکافی در تحفه آثار نیز هست، فقط قسمت زیادی از احادیث فقهی باقی می ماند که آن موکول می شود به کتاب دوم که می خواهیم معرفی کنیم.

 

کتاب دوم:« الفصول المهمة في أصول الأئمة- تكملة الوسائل»

مرحوم شیخ حر عاملی یک بار کتاب وسائل الشیعة را در 8 جلد تلخیص کرده و نام آن را "هدایةالامة" نامیده است. اگر کسی تمایل داشت می تواند این کتاب را بخواند.

اما اگر کسی بخواهد سریعتر و مختصرتر فقط شاخص ترین و مهم ترین روایات فقهی را ببیند می تواند جلد دوم کتاب فصول المهمة را بخواند. که حقاً اُمّهات روایات هر باب در اختیار شما قرار می گیرد.

فصول المهمة از تأليفات مرحوم شيخ حر عاملى است. البته این کتاب 3 جلد دارد و جلد دوم آن که شامل احادیث فروعات فقهی است، مدنظر سیر مطالعاتی ما است.(جلد اول شامل اصول دین و اصول فقه و جلد سوم طب و نوادر كليات است)

احادیث جلد دوم مهمترین و شاخص ترین احادیثی بوده که شیخ حر از وسایل الشیعه گلچین کرده است.

احادیث جلد دوم حدود 534 صفحه کتاب را به خود اختصاص داده است (البته به خاطر پاورقی های زیاد و ارجاعات آن توسط محققین به 534 صفحه رسیده است، که بدون در نظر گرفتن پاورقی ها شاید حدود200 صفحه بیشتر نمی باشد.)

حال با توجه به اوقات گرانبهایی که در اختیار دارید، می توانید با توسل به ساحت اهل بیت علیهم السلام و برنامه ریزی منظم، طی زمان کوتاهی یک دور سریع شاخص ترین و مهم ترین احادیث شیعه را با این دو کتاب مرور کنید و ان شاءالله از ثمرات آن بهره مند شوید.

27 شعبان المعظم 1439

1397/2/24

عبدالزهراء

مجید فاطمی راشد


[1]کتاب مناهل الابرارهم که خلاصه بحارالانوار است نیز توسط آقای درگاهی در 14 جلد تدوین یافته است، که البته فقط عربی است و کمی روش آن با تحفه آثار متفاوت است.

[2]بخشی از مقدمه کتاب به قلم آقای درگاهی:علامه محقق آیت‌الله سید عبدالعزیز طباطبایی همیشه می‌گفت که بحارالانوار را برای بهره‌مندی بیشتر باید تلخیص کرد و خودشان دو بار دیدگاه خود را در مورد ضوابطی که باید در این امر رعایت شود، به بنده گفته بود. آن ضوابط از این قرار است که «بحارالانوار کتاب حدیثی شیعی است، لذا در تلخیص آن، روایاتی که از منابع غیرشیعی است، باید حذف شود، همچنین بحارالانوار کتاب فقهی نیست و کسانی که نیازمند مراجعه به احادیث فقهی هستند، به آن مراجعه نمی‌کنند، لذا این قسمت نیز در تلخیص قابل حذف است. بحارالانوار کتاب تفسیر نیست، لذا آیات و تفاسیر آن در تلخیص باید کنار گذاشته شوند؛ کسی که طالب تفسیر آیات است به کتب تفاسیر مراجعه می‌کند و این در حالی است که بیشتر توضیحات آیات در بحارالانوار از مجمع‌البیان گرفته شده است. احادیث مشابه بایستی حذف و از میان آنها، آنهایی که از جامعیت بیشتر و سند و مصدر ممتازتری برخوردارند، آورده شود. در این تلخیص، ما به آنچه ایشان پیشنهاد داده بودند، عمل کردیم، الا این‌که برای حفظ جامعیت بحارالانوار تلاش شد که حتی‌المقدور عنوان هیچ بابی حذف نشود و در مورد ابواب فقهی نیز چنین رفتار و عمل شد. همچنین در حاشیه متن عربی احادیث جای هر کدام در بحارالانوار ۱۱۰ جلدی نمایانده شده و برای سرعت و سهولت خوانندگان فارسی زبان در متن ترجمه از ذکر مصدر و سند حدیث خودداری شده است.

 

[3]آمار دقیق نگرفته ام اما گویا با مطالعه احادیث و مشابه یابی های نرم افزاری می بینیم که کم نیست روایاتی که در بحار هست و در تهذیبین و من لایحضره الفقیه هم مشابه مضمونی دارد. بعلاوه که نقل روایات تهذیبین از کتاب کافی کم نیست. لذا کتب اربعه هم در بحارالانوار نقشی ایفا کرده اند.

 

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج