اخبار > شیخ حر عاملى رحمه الله



 

کد خبر:٣٨٧٩٢١بازدید:959تاریخ درج:پنج شنبه ٣٠ دی ١٣٩٥

 شیخ حر عاملى رحمه الله

 

16.00

معرفى اجمالى

محدث بزرگ و فقیه دانشمند، صاحب تألیفات ارزش مند و گران بها، شیخ الاسلام و زعیم شیعه، محمد بن حسن بن على بن محمد بن حسین، معروف به شیخ حر عاملى، در شب جمعه 8 رجب سال 1033 ق در روستاى مشغره در منطقه جبل عامل لبنان، در خانواده اى مذهبى، اهل علم و علاقه مند به خاندان رسول خدا( ص) به دنیا آمد.

نسب

وى از نوادگان حر بن یزید ریاحى است؛ همان که با حسین بودن را بر دنیا و ما فیها ترجیح داد و حریت را با کردار خویش معنا کرد.

خاندان

خاندان شیخ، به خاندان آل حر معروفند که خاندانى بزرگ و اصیل و ریشه دار بوده اند و فقها و دانشمندان بزرگى را پرورش داده اند. پدر شیخ حر عاملى، شخصیتى فاضل، دانشمند، صالح، ادیب، فقیه، ثقه، حافظ و آگاه به فنون عربى و مورد مراجعه عموم مردم بوده است. عموى وى شیخ محمد بن على بن محمد حر عاملى، صاحب کتاب الرحلة، حواشى و تعلیقات و فوائد و دیوان شعر بزرگى است.

پسر عمویش حسن بن محمد بن على، دانشمندى فاضل و ادیب بود و جدّش شیخ على بن محمد حر عاملى، عالمى جلیل القدر و عابدى خوش اخلاق و اهل فضل و شعر و ادب بوده است.

جد پدرش شیخ محمد بن حسین حُر عاملى نیز اهل علم و دانش و افضل عصر خود در شرعیات بود کما اینکه فرزندش شیخ محمد بن محمد، افضل عصر خود در عقلیات بود.

شخصیت علمى

شیخ حُر عاملى از برجسته ترین علماى شیعه در قرن یازدهم هجرى به شمار مى آید.

او داراى تألیفاتى ارزنده و شخصیتى مورد احترام نزد علماى شیعه است.

او یکى از چهره هاى بزرگى است که مذهب شیعه را با روایات اهل بیت عصمت و طهارت( ع) بیش از پیش غنى ساخت و آثارى را بعد از خود بر جاى نهاد که سزاوار ستایش و تقدیر است.

وى یکى از حلقه هاى محکم و ارزش مند شیعه براى اتصال به روایات امامان معصوم و پیامبر اسلام( ص) است.

شخصیت ادبى

وى شاعر و ادیبى توانا بوده است، شاهد صادق این مدعا یکى دیوان شعر وى است که مشتمل بر حدود بیست هزار بیت مى باشد و دیگرى منظومه هاى متعددى است که در مورد مسائل گوناگون فقهى، تاریخى و... سروده است. اشعار او بیشتر در مدح و ستایش پیامبر( ص) و اهل بیت( ع) است.

از ویژگى هاى شعر او طولانى بودن است. او قصیده اى در مدح پیامبر و اهل بیت آن حضرت دارد که بیش از صد بیت است و قصیده اى در معجزات و فضایل پیامبر و اهل بیت آن حضرت سروده که شامل چهار صد بیت مى باشد.

او در شیوه هاى شعرى از مهارت خاصى برخوردار بوده است؛ مثلا 29 قصیده در مدح اهل بیت دارد که مجموعه ابیات هر قصیده را با یکى از حروف الفبا قافیه بسته است.

در قصیده اى دیگر چهار طرف هر بیت را با یک کلمه آورده است و در قصیده اى تمام ابیات را بدون الف آورده است.

از جمله اشعار اوست:

لئن طاب لی ذکر الحبائب إننی

 

أرى مدح أهل البیت أحلى و أطیبا

     

 

یعنى« اگر یاد دوستان لذت بخش است، براى من مدح اهل بیت شیرین تر و لذت بخش تر است.»

بى پروایى و حاضرجوابى

گویند در زمان اقامتش در اصفهان، روزى وارد مجلس شاه سلیمان صفوى شد و بى آنکه درخواست اذن نماید بر کناره تختى که شاه بر آن نشسته بود، نشست، در حالى که بین شاه و او تنها یک بالش فاصله بود. شاه از اهل مجلس در باره وى پرسش نمود، گفتند: او دانشمندى بزرگ از دانشمندان تازى است که وى را محمد بن الحسن الحر العاملى مى خوانند. شاه که هرگز کسى را این گونه بى پروا در برابر خویش ندیده بود، به او رو کرد و گفت: تفاوت میان حر و خر چقدر است؟ وى فورا پاسخ داد یک متکا( بالش). شاه از بى پروایى و حاضرجوابى او شگفت زده شد.

فرزند زمانه خویش

ایشان، رساله اى در باره کشیدن توتون نوشته که حاکى از توجه وى به مسائل زمانه خویش است.

سخنان علما

سید على خان مدنى، شارح صحیفه سجادیه در باره ایشان مى فرماید:

« شیخ محمد بن حسن بن على بن محمد حر شامى عاملى، شخصیتى برجسته و داراى مقام و منزلتى علمى است که سخن، در معرفى او ناتوان است. فواید ارزش مند نوشته هایش تمام جهان را فرا گرفته و همچون ابر بارانى تمام سرزمین ها را از قطرات حیات بخش بارانش سیراب ساخته است. تألیفات او بر پیشانى روزگار همچون مروارید مى درخشد و کلماتش در میان سطرها همچون گوهرهایى گران بها و کنار هم چیده شده است».

صاحب مقابس الأنوار در باره ایشان مى فرماید:« عالم فاضل، ادیب، فقیه، محدث کامل، جمع آورنده روایات و احادیث، و مرتب کننده آن اسرار نورانى، شیخ محمد بن حسن حر عاملى مشغرى طوسى که خداوند با فضل قدوسى خود با ایشان رفتار نماید...».

علامه امینى در کتاب ارزش مند« الغدیر» در باره ایشان مى فرماید:« او مرواریدى بر تاج زمان و نقطه اى درخشان بر پیشانى فضیلت است. هر گاه در پى شناخت ایشان برآیى، ایشان را آگاه به هر فنى خواهى یافت. جملات مدح و ستایش در معرفى او ناتوانند. گویا او تندیس علم و دانش و ادب و تجسم فضل و کمال است. از آثار او، نگارش احادیث ائمه اهل بیت( ع) در اثبات امامت و نشر فضایل و جمع آورى احکام و حکمت ها و مدح و ستایش آنان است و تألیفات ارزش مندش یاد او را جاودان ساخته است».

محدث قمى در باره او مى نویسد:

« محمد بن حسن بن على مشغرى، شیخ محدثان و بافضیلت ترین متبحران، عالم، فقیه هوشیار، محدث پارسا، ثقه جلیل القدر و سرچشمه بزرگوارى ها و فضیلت ها و داراى تألیفات سودمندى است.»

سفرها

وى تا سن چهل سالگى در جبل عامل زندگى مى کرد و در طول این مدت دو بار به سفر حج مشرف شد.

در سال 1073 ق، براى زیارت ائمه معصومین( ع) به عراق رفت و از آن جا براى زیارت امام رضا( ع) عازم مشهد مقدس گشت و در آن جا ساکن شد.

در سال 1087 و 1088 نیز دو بار به زیارت حج و ائمه معصومین( ع) در عراق مشرف شد و بعد از آن به اصفهان رفت و به دیدار علماى بزرگ اصفهان مانند علامه مجلسى نایل آمد و در همان سفر وى و مجلسى به یک دیگر اجازه روایت دادند. بعد از آن به مشهد مقدس بازگشت و تا آخر عمر در آن جا ماند.

حادثه مکه

در سال 1088 ق، ترک هاى تحت امر حکومت عثمانى عده اى ایرانى را به اتهام واهى آلوده کردن خانه خدا به کثافت، قتل عام کردند در حالى که شیخ حُر عاملى دو روز قبل از این واقعه به شیعیان گوش زد کرده بود که اینها در پى بهانه اى براى کشتار شما هستند و شما از خانه هایتان خارج نشوید. در این واقعه وى، توسط سید موسى بن سلیمان، یکى از اشراف مکه و از سادات حسنى، نجات یافت و از طریق یمن به عراق رفت.

بازگشت به مشهد

هنگامى که وى به مشهد بازگشت، از طرف شاه ایران منصوب به مقام« قاضى القضاتى» گردید و بعد از مدت کوتاهى از علماى بزرگ آن سامان گشت. او در مشهد مقدس جلسه درس و بحث تشکیل داده و شاگردان و علماى فراوانى را تربیت نمود. مجلس درس او مملو از طلاب مخلص و کوشا در طلب علوم آل البیت( ع) بود. وى در آن شهر مقدس تألیفات ارزش مندى را نیز به نگارش درآورده است.

اساتید

شیخ حُر عاملى در وطن خود جبل عامل در روستاى مشغره نزد اساتید بزرگى به فراگیرى علوم آل محمد( ص) پرداخت و از آنان بهره هاى فراوانى برد که اثر مهمى در رشد و نمو او داشت و او را آماده ساخت تا عالمى بزرگ و مجتهدى نام آور گردد. از جمله اساتید وى در روستاى مشغره عبارت بودند از: 1- پدرش حسن بن على( درگذشت 1062 ق).

2- عمویش شیخ محمد بن على حُر عاملى( درگذشت 1081 ق).

3- جد مادریش شیخ عبد السلام بن محمد.

4- دایى پدرش شیخ على بن محمود عاملى.

در روستاى جبع نیز در نزد علماى دیگرى به درس مشغول گشت مانند: 5- شیخ زین الدین بن محمد حسن حفید مرحوم صاحب معالم.

6- شیخ حسین ظهیرى.

از محضر علماى فراوان دیگرى نیز بهره برد مانند: 7- علامه سید حسن حسینى عاملى.

8- شیخ عبد الله حرفوشى.

9- مولى محمد طاهر بن محمد حسین شیرازى نجفى قمى.

10- سید میرزا جزایرى نجفى.

11- شیخ على نوه شهید ثانى.

12- استاد محقق آقا حسین خوانسارى.

13- سید هاشم بحرانى.

14- مولى محمد کاشى.

شاگردان

برخى از شاگردان یا افرادى که از وى اجازه روایى گرفته اند، عبارتند از: 1- شیخ مصطفى بن عبد الواحد بن سیار.

2- شیخ محمد رضا فرزند شیخ مصطفى.

3- شیخ حسن فرزند دیگر شیخ مصطفى.

4- سید محمد بن محمد باقر حسینى اعرجى مختارى نایینى.

5- سید محمد بن محمد بدیع رضوى مشهدى.

6- مولى محمد فاضل بن محمد مهدى مشهدى.

7- سید محمد بن على بن محى الدین موسوى عاملى.

8- مولى محمد صالح بن محمد باقر قزوینى مشهور به روغنى.

9- مولى محمد تقى بن عبد الوهاب استرآبادى مشهدى.

10- مولى محمد تقى دهخوارقانى قزوینى.

11- سید محمد بن احمد حسینى گیلانى.

21- سید نور الدین بن سید نعمت الله جزایرى.

تألیفات

شیخ حُر عاملى داراى تألیفات ارزش مند و گران بهایى است. وى عمر شریف خود را وقف خدمت به شریعت مقدس اسلام و مذهب حق اهل بیت عصمت و طهارت نمود و با وجود مشاغل فراوان مانند شیخ الاسلامى و اشتغال به درس و تربیت علما، تألیفات فراوانى نیز از خود به یادگار نهاده که یکى از مهم ترین و معروف ترین آنها کتاب ارزش مند« وسائل الشیعة» است که از زمان نگارش تا این زمان پیوسته مورد توجه و عنایت فقهاى اهل بیت و مجتهدین شیعه قرار گرفته است. نام کامل این کتاب، تفصیل وسائل الشیعة إلى تحصیل مسائل الشریعة است و شامل تمام احادیث احکام شرعى موجود در کتب اربعه و سایر کتب معتبر است و منابع آن به 180 کتاب مى رسد.

برخى دیگر از تألیفات وى عبارتند از: 1- الجواهر السنیة فی الأحادیث القدسیه، این کتاب اولین کتابى است که به رشته تحریر در آورده است و قبل از ایشان نیز کسى چنین کتابى ننوشته است.

2- الصحیفة الثانیة من أدعیة علی بن الحسین( ع)، این کتاب شامل مجموعه دعاهایى است که در صحیفه سجادیه مشهور نیامده است.

3- هدایة الأمة إلى أحکام الأئمة( ع)، در سه جلد کوچک که منتخبى از کتاب وسائل الشیعة با حذف سند و مکررات است.

4- من لا یحضره الإمام یا فهرست وسائل الشیعة که مشتمل بر عناوین باب ها و تعداد أحادیث هر باب و مضمون احادیث آن است در یک جلد.

5- الفوائد الطوسیة، در یک جلد و شامل صد فایده در مباحث گوناگون.

6- إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات در دو جلد، شامل بیش از بیست هزار حدیث و هفتاد هزار سند به نقل از 439 کتاب از شیعه و سنى با ترتیبى زیبا و تهذیب و پرهیز از تکرار در باره معجزات پیامبر و ائمه معصومین( ع).

7- أمل الآمل که در آن نام علماى جبل عامل و علماى متأخرین از سایر بلاد آمده است.

8- الإیقاظ من الهجعة بالبرهان على الرجعة، رساله اى است پیرامون رجعت که شامل 600 حدیث و 64 آیه قرآن و ادله فراوان و کلماتى از قدما و متأخرین است و به طرح شبهات و جواب آنها در باره رجعت پرداخته است.

9- رسالة فی الرد على الصوفیة، که شامل هزار حدیث در ردّ آنان است.

10- تواتر القرآن.

11- بدایة الهدایة، در واجبات و محرمات منصوصه از اول تا آخر فقه. شیخ حر در این کتاب واجبات را 1535 و محرمات را 1448 مورد دانسته است.

12- الفصول المهمة فی أصول الأئمة( ع) که شامل قواعد کلى اصول دین، اصول فقه، فروع فقه و اصول علم طب مى باشد.

13- العربیة العلویة و اللغة المرویة.

14- دیوان شعر که شامل بیست هزار بیت شعر است.

15- منظومة فى المواریث

16- منظومة فى الزکاة

17- منظومة فى الهندسة

18- منظومة فى تاریخ النبى( ص) و الائمة( ع)

19- رسالة فى الغناء.

20- تنزیه المعصوم عن السهو و النسیان.

و...

وفات

برادر شیخ حر عاملى در کتاب« الدر المسلوک» در باره وفات ایشان مى فرماید:« در روز 21 رمضان سال 1104 ق، غروب خورشید فضیلت و علم و دانش و ماه درخشان علم و عمل و عبادت، شیخ الاسلام و المسلمین، جانشین فقها و روات شیعه، سخن گوى هدایت امت و حیات شریعت، راست گو در روایات و نقل معجزات وسائل الشیعة، امام خطیب و شاعر ادیب، بنده حقیقى پروردگار بزرگ و بلند مرتبه، شیخ ابو جعفر محمد بن حسن حر عاملى واقع شد.

او سفر کرده به سوى رحمت خدایش در جوار هشتمین امام شیعیان على بن موسى الرضا( ع) است.

او برادر بزرگ من بود و من در مسجد زیر گنبد در کنار منبر بر او نماز خواندم و او را در ایوان حجره اى در صحن روضه در کنار مدرسه میرزا جعفر دفن نمودیم. او 72 سال سن داشت.»

 

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج